Xu hướng “chính ngạch hóa” nhập khẩu hàng Trung Quốc trong năm 2026 đang trở nên rõ rệt hơn khi quy mô thương mại Việt Nam – Trung Quốc tiếp tục tăng, trong khi yêu cầu về khai báo hải quan, nguồn gốc, chất lượng và truy xuất hàng hóa ngày càng được chuẩn hóa. Với người kinh doanh nhập hàng từ Trung Quốc, thay đổi này không chỉ liên quan đến thủ tục tại cửa khẩu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách chọn nhà cung cấp, chuẩn bị chứng từ, tính giá vốn và xây dựng mô hình kinh doanh lâu dài.
Theo số liệu thống kê chính thức, trong 8 tháng năm 2026, Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch khoảng 161,9 tỷ USD. Cùng kỳ 8 tháng năm 2025, con số này là khoảng 117,9 tỷ USD. Quy mô nhập khẩu tăng mạnh cho thấy nguồn hàng Trung Quốc vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sản xuất, thương mại và bán lẻ tại Việt Nam.
Tuy nhiên, khi lượng hàng và giá trị giao dịch tăng, cách nhập hàng theo hướng thiếu hồ sơ hoặc khó chứng minh nguồn gốc sẽ ngày càng bộc lộ nhiều hạn chế. Vì vậy, doanh nghiệp và người kinh doanh có xu hướng quan tâm nhiều hơn tới phương án nhập khẩu có khai báo, có chứng từ và có khả năng kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.
Xu hướng “chính ngạch hóa” nhập khẩu hàng Trung Quốc nên hiểu như thế nào?
“Chính ngạch hóa” trong bài viết này được hiểu theo nghĩa thực tế thị trường: người nhập hàng chuyển dần sang quy trình nhập khẩu chính thức, có khai báo hải quan và bộ chứng từ phù hợp, thay vì chỉ quan tâm tới việc hàng về nhanh hoặc cước vận chuyển thấp.
Cần lưu ý rằng không nên đồng nhất mọi hoạt động thường được gọi là “tiểu ngạch” với hàng lậu. Pháp luật Việt Nam có quy định riêng về hoạt động thương mại biên giới, mua bán của thương nhân và trao đổi hàng hóa của cư dân biên giới. Một giao dịch qua biên giới vẫn có thể là hoạt động hợp pháp nếu thực hiện đúng đối tượng, địa bàn, cửa khẩu, định mức và thủ tục tương ứng.
Điểm đáng chú ý trong năm 2026 là định hướng quản lý đang ngày càng chú trọng khả năng nhận diện chủ thể, tuyến đi của hàng hóa, nguồn gốc, chất lượng và dữ liệu truy xuất. Đây chính là môi trường thúc đẩy doanh nghiệp lựa chọn phương án nhập khẩu bài bản hơn.
Vì sao xu hướng chính ngạch hóa ngày càng rõ trong năm 2026?
1. Quản lý thương mại biên giới đang được chuẩn hóa theo lộ trình rõ hơn
Nghị định 122/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/12/2024, sửa đổi một số quy định về hoạt động thương mại biên giới. Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2029, cư dân biên giới khi thực hiện mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới phải có mặt để làm thủ tục xuất nhập khẩu.
Từ ngày 1/1/2030, hàng hóa chỉ được làm thủ tục xuất nhập khẩu tại các cửa khẩu, cửa khẩu phụ, lối thông quan, đường chuyên dụng hoặc lối mở biên giới đáp ứng điều kiện pháp lý và thỏa thuận song phương theo quy định.
Các mốc này không có nghĩa năm 2026 “cấm tiểu ngạch”. Tuy nhiên, chúng cho thấy hướng quản lý dài hạn là tăng tính chính danh của chủ thể giao dịch, chuẩn hóa điểm thông quan và giảm không gian cho những phương thức vận chuyển thiếu minh bạch.
2. Yêu cầu về nguồn gốc và truy xuất hàng hóa ngày càng cao
Từ ngày 1/7/2026, Thông tư 31/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương có hiệu lực, quy định về truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Theo lộ trình công bố, từ ngày 1/7/2026 thương nhân thực hiện đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin sản phẩm; từ ngày 1/1/2027, các sản phẩm, hàng hóa rủi ro cao thuộc diện áp dụng phải thực hiện đầy đủ việc truy xuất nguồn gốc trước khi lưu thông trên thị trường.
Quy định này không áp dụng giống nhau cho tất cả hàng hóa nhập từ Trung Quốc. Tuy nhiên, nó phản ánh một xu hướng quản lý quan trọng: doanh nghiệp cần biết hàng đến từ đâu, ai sản xuất, ai nhập khẩu, lô hàng nào và dữ liệu có thể được kiểm tra ra sao.
Đối với nhà bán lẻ, nhà phân phối hoặc doanh nghiệp xây dựng thương hiệu riêng, khả năng chứng minh nguồn gốc còn giúp giảm rủi ro khi bị kiểm tra thị trường, khi làm việc với đại lý hoặc khi đưa hàng vào các kênh bán hàng yêu cầu hồ sơ rõ ràng.
3. Hóa đơn và chứng từ trở thành một phần của bài toán kinh doanh, không chỉ là thủ tục hải quan
Khi nhập hàng nhỏ lẻ, người mua thường chỉ nhìn vào ba yếu tố: giá sản phẩm, cước vận chuyển và thời gian hàng về. Nhưng khi quy mô tăng, bộ chứng từ nhập khẩu trở thành dữ liệu quan trọng để doanh nghiệp hạch toán chi phí, xác định thuế, chứng minh nguồn gốc và kiểm soát trách nhiệm với nhà cung cấp.
Tùy loại hàng và phương thức vận chuyển, hồ sơ có thể bao gồm:
- Hợp đồng mua bán hoặc chứng từ giao dịch với nhà cung cấp.
- Commercial invoice và packing list.
- Vận đơn hoặc chứng từ vận chuyển.
- Tờ khai hải quan nhập khẩu.
- Chứng từ nộp thuế theo quy định.
- Chứng từ xuất xứ nếu doanh nghiệp đề nghị hưởng ưu đãi thuế quan và hàng đáp ứng quy tắc xuất xứ.
- Giấy phép, công bố, kiểm tra chất lượng, kiểm dịch hoặc chứng nhận chuyên ngành nếu mặt hàng thuộc diện quản lý.
Không phải lô hàng nào cũng cần toàn bộ giấy tờ trên. Việc xác định đúng mã HS và chính sách mặt hàng trước khi đặt hàng là bước quan trọng để biết chính xác hồ sơ nào cần chuẩn bị.
4. Quy mô nhập khẩu từ Trung Quốc lớn hơn khiến rủi ro cũng lớn hơn
Trong 8 tháng năm 2026, Việt Nam nhập khẩu khoảng 161,9 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc, cao hơn đáng kể so với khoảng 117,9 tỷ USD cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung lớn nhất của Việt Nam, đặc biệt với máy móc, linh kiện, nguyên liệu sản xuất và nhiều nhóm hàng tiêu dùng.
Với một đơn hàng nhỏ, người bán có thể chấp nhận một số bất tiện về chứng từ. Nhưng khi đơn hàng tăng lên hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ đồng, rủi ro về sai mã HS, thiếu giấy phép, sai khai báo, kiểm tra chuyên ngành hoặc không chứng minh được nguồn gốc có thể tạo ra chi phí lớn hơn nhiều so với phần cước tiết kiệm ban đầu.
Do đó, chính ngạch hóa không chỉ là câu chuyện tuân thủ. Đây còn là cách doanh nghiệp chuyển từ tư duy “đưa được hàng về” sang tư duy “quản trị toàn bộ chuỗi nhập khẩu”.
5. Nhập khẩu chính ngạch phù hợp hơn với mô hình kinh doanh lâu dài
Khi bán hàng ở quy mô lớn, mở đại lý, bán cho doanh nghiệp khác hoặc đưa sản phẩm vào chuỗi phân phối, người mua thường cần thông tin nguồn gốc và chứng từ đầy đủ hơn. Nhập khẩu chính ngạch tạo điều kiện để doanh nghiệp kiểm soát rõ giá nhập, thuế, chi phí logistics và trách nhiệm của từng bên.
Điều này đặc biệt quan trọng với những doanh nghiệp muốn nhập hàng Trung Quốc để xây dựng thương hiệu riêng, đặt OEM/ODM, nhập máy móc phục vụ sản xuất hoặc phân phối sản phẩm lâu dài. Khi mô hình kinh doanh phát triển, tính ổn định của chuỗi cung ứng thường có giá trị hơn việc chỉ tối ưu một vài nghìn đồng cước trên mỗi kilogram hàng.
Không có quy định “năm 2026 bắt buộc bỏ tiểu ngạch”
Đây là điểm người kinh doanh cần hiểu đúng. Hiện không nên diễn giải xu hướng chính ngạch hóa thành thông tin rằng từ năm 2026 mọi hàng hóa Trung Quốc bắt buộc phải chuyển từ “tiểu ngạch” sang “chính ngạch”.
Hoạt động thương mại biên giới vẫn được pháp luật điều chỉnh theo những cơ chế riêng. Các mốc năm 2029 và 2030 trong Nghị định 122/2024/NĐ-CP là lộ trình tiếp tục chuẩn hóa hoạt động mua bán của cư dân biên giới và điểm làm thủ tục xuất nhập khẩu, chứ không phải một lệnh cấm toàn bộ hình thức giao thương biên giới từ năm 2026.
Vì vậy, khi xây dựng kế hoạch nhập hàng, doanh nghiệp nên đặt câu hỏi thực tế hơn: mặt hàng của mình có thể nhập theo phương thức nào để vừa đúng quy định, vừa có đủ chứng từ cho hoạt động kinh doanh sau này?
Những nhóm người kinh doanh nên ưu tiên nhập khẩu chính ngạch
Không phải mọi đơn hàng đều có cùng nhu cầu, nhưng nhập khẩu chính ngạch thường phù hợp hơn trong các trường hợp sau:
- Doanh nghiệp nhập hàng thường xuyên với giá trị lớn.
- Nhập máy móc, linh kiện hoặc nguyên liệu phục vụ sản xuất.
- Nhập hàng để bán cho đại lý, doanh nghiệp hoặc hệ thống phân phối.
- Nhập sản phẩm có yêu cầu về chất lượng, công bố, kiểm dịch hoặc quản lý chuyên ngành.
- Đặt hàng OEM/ODM và muốn xây dựng thương hiệu lâu dài.
- Cần hạch toán rõ giá vốn, thuế và chi phí nhập khẩu.
- Cần hồ sơ nguồn gốc để phục vụ kiểm tra thị trường hoặc yêu cầu của đối tác.
Ngược lại, với đơn hàng mẫu hoặc số lượng rất nhỏ, doanh nghiệp vẫn cần cân nhắc chi phí thực tế của từng phương án. “Chính ngạch” không đồng nghĩa với việc mọi lô hàng đều rẻ hơn; lợi ích chính nằm ở tính minh bạch, khả năng kiểm soát và tính ổn định khi quy mô kinh doanh tăng.
Nhập chính ngạch từ 1688, Taobao cần thay đổi cách mua hàng như thế nào?
1688 và Taobao chủ yếu phục vụ thị trường nội địa Trung Quốc. Trước khi đặt số lượng lớn, người mua nên kiểm tra sớm các vấn đề sau:
- Xác định chính xác thông tin sản phẩm: tên hàng, vật liệu, công dụng, model, thông số kỹ thuật, nhãn hiệu và nhà sản xuất.
- Kiểm tra khả năng cung cấp chứng từ: trao đổi trước với nhà cung cấp về invoice, packing list, thông tin doanh nghiệp và hồ sơ sản phẩm.
- Xác định chủ thể xuất khẩu tại Trung Quốc: nếu shop không trực tiếp thực hiện xuất khẩu, cần có phương án sử dụng đơn vị đủ điều kiện thực hiện khâu này.
- Xác định mã HS trước khi chốt đơn: mã HS ảnh hưởng đến thuế nhập khẩu, VAT và chính sách quản lý mặt hàng.
- Kiểm tra điều kiện chuyên ngành: một số sản phẩm có thể phải kiểm tra chất lượng, kiểm dịch, công bố, hợp quy hoặc đáp ứng quy định riêng.
- Kiểm tra xuất xứ nếu muốn hưởng ưu đãi: có C/O không đồng nghĩa tự động được thuế nhập khẩu 0%; hàng hóa vẫn phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và điều kiện của hiệp định áp dụng.
Việc kiểm tra trước giúp tránh tình trạng đã thanh toán tiền hàng nhưng sau đó mới phát hiện sản phẩm thiếu tài liệu kỹ thuật, nhà cung cấp không phối hợp cung cấp hồ sơ hoặc chi phí nhập khẩu cao hơn dự kiến.
Đừng chỉ so giá cước: hãy tính tổng giá vốn sau khi hàng về Việt Nam
Một sai lầm phổ biến khi nhập hàng Trung Quốc là chỉ so sánh giá vận chuyển theo kilogram. Với nhập khẩu chính ngạch, doanh nghiệp nên tính theo tổng giá vốn landed cost, tức toàn bộ chi phí cần thiết để hàng có thể về kho và sẵn sàng phục vụ hoạt động kinh doanh.
Tổng chi phí có thể gồm:
- Giá mua hàng tại Trung Quốc.
- Phí vận chuyển nội địa Trung Quốc.
- Phí đóng gói hoặc gia cố hàng hóa.
- Phí xuất khẩu và logistics quốc tế.
- Thuế nhập khẩu theo mã HS và xuất xứ.
- Thuế giá trị gia tăng ở khâu nhập khẩu theo quy định áp dụng.
- Chi phí khai báo hải quan.
- Chi phí kiểm tra chuyên ngành nếu phát sinh.
- Chi phí vận chuyển từ cửa khẩu, cảng hoặc kho trung chuyển về địa điểm nhận hàng.
Khi so sánh hai phương án vận chuyển, phương án có cước đầu vào thấp hơn chưa chắc có tổng giá vốn thấp hơn. Doanh nghiệp cần tính cả thời gian, chứng từ, rủi ro phát sinh và khả năng sử dụng bộ hồ sơ sau khi nhập khẩu.
Chính ngạch hóa có làm nhập hàng Trung Quốc khó hơn?
Ở giai đoạn đầu, quy trình có thể tạo cảm giác phức tạp hơn vì người mua phải quan tâm tới mã HS, chính sách mặt hàng, thông tin nhà cung cấp và chứng từ. Tuy nhiên, khi các bước này được chuẩn hóa thành quy trình cố định, doanh nghiệp lại dễ dự toán hơn cho các lô hàng tiếp theo.
Ví dụ, nếu một doanh nghiệp đã xác định được đúng sản phẩm, nhà máy, mã HS, hồ sơ kỹ thuật và quy trình nhập khẩu cho lô đầu tiên, các lần nhập sau thường thuận lợi hơn về mặt chuẩn bị dữ liệu. Đây là lý do việc đầu tư thời gian vào lô hàng đầu có thể tạo ra lợi ích lâu dài.
Checklist trước khi chuyển sang nhập khẩu chính ngạch
Người kinh doanh có thể dùng danh sách dưới đây trước khi đặt hàng:
- Xác định tên hàng, chất liệu, công dụng và thông số thực tế.
- Dự kiến mã HS và kiểm tra chính sách quản lý mặt hàng.
- Xác nhận nhà cung cấp có thể cung cấp đủ thông tin và chứng từ cần thiết.
- Kiểm tra điều kiện xuất khẩu ở phía Trung Quốc.
- Xác định thuế nhập khẩu, VAT và khả năng hưởng ưu đãi xuất xứ nếu có.
- Dự toán toàn bộ chi phí từ kho nhà cung cấp tới kho tại Việt Nam.
- Chỉ chốt số lượng lớn sau khi các rủi ro về chứng từ và thủ tục đã được làm rõ.
Xu hướng này tác động thế nào tới người kinh doanh hàng Trung Quốc?
Trong vài năm trước, lợi thế của một đơn vị nhập hàng thường được nhìn qua giá cước và tốc độ giao hàng. Khi quản lý hàng hóa ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu, nguồn gốc và chứng từ, tiêu chí lựa chọn dịch vụ cũng thay đổi.
Người kinh doanh sẽ cần quan tâm nhiều hơn tới khả năng hỗ trợ kiểm tra thông tin hàng hóa, làm việc với nhà cung cấp, chuẩn bị hồ sơ và lựa chọn phương thức vận chuyển phù hợp. Đây cũng là lý do các doanh nghiệp nhập hàng nên xây dựng quy trình mua hàng từ Trung Quốc ngay từ khâu tìm nguồn, thay vì chỉ xử lý thủ tục sau khi hàng đã được đưa tới kho vận chuyển.
Khi tìm hiểu giải pháp nhập hàng tại DPS Order, người mua cũng nên chuẩn bị trước thông tin càng chi tiết càng tốt về sản phẩm, số lượng, mục đích sử dụng và yêu cầu chứng từ. Thông tin đầu vào đầy đủ giúp việc đánh giá phương án nhập khẩu thực tế hơn và hạn chế thay đổi chi phí ở các bước sau.
Kết luận: chính ngạch hóa là xu hướng quản trị chuỗi nhập khẩu, không chỉ là đổi cách vận chuyển
Xu hướng “chính ngạch hóa” nhập khẩu hàng Trung Quốc năm 2026 được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố cùng lúc: quy mô thương mại Việt Nam – Trung Quốc ngày càng lớn, quản lý biên giới được chuẩn hóa theo lộ trình, yêu cầu về nguồn gốc và truy xuất tăng lên, trong khi doanh nghiệp cần bộ chứng từ rõ ràng để mở rộng hoạt động kinh doanh.
Điểm quan trọng nhất không phải là chạy theo khái niệm “chính ngạch” hay “tiểu ngạch”, mà là lựa chọn phương thức nhập khẩu phù hợp với mặt hàng, quy mô và mục tiêu kinh doanh. Với doanh nghiệp xác định bán hàng lâu dài, việc kiểm soát mã HS, thuế, chứng từ, nguồn gốc và nhà cung cấp ngay từ đầu sẽ giúp chuỗi nhập khẩu ổn định và dễ mở rộng hơn.
Nếu bạn cần hỗ trợ tìm nguồn hàng, trao đổi với nhà cung cấp hoặc chưa biết bắt đầu từ đâu, DPS Order hỗ trợ tư vấn từng bước hoàn toàn miễn phí, kể cả khi bạn chưa quyết định mua hàng. Bạn có thể gửi thông tin sản phẩm và nhu cầu tại Trung tâm hỗ trợ để được hướng dẫn phương án phù hợp.